سعهٔ آوردن دو فرد يا أزيد از أفراد آب متدرجا داشته باشد وعبد أوّلا قدحي از آب دريا آورد ومولى احتمال بدهد يا يقين داشته باشد كه عبد بعد از اين تا آخر زمان مقرّر قدحى ديگر از آب فرات ميآورد وخواهش او بآب فرات بيشتر است از آب دريا پس از اين جهت تأخير انداخت آشاميدن آب را يا آنكه اين احتمال هم نميداد يا آنكه غفلت كرد لكن بسبب مانع خارجي آبرا نخورد تا عبد قدح آب فرات آورد از باب اينكه فهميد اينكه ميل مولى باو بيشتر است وهنوز ميلش وخواهشش باقي است ، پس شكى نيست كه گفته ميشود كه عبد در اين هنگام باز اطاعت وامتثال مولى كرده است وخواسته او را آورده است وصحيح نيست اينكه گفته شود در اين هنگام كه مولاى تو آب خواسته بود آوردى پس چرا ديگر بار اين آب را آوردى ، بلكه استحقاق مدح وثواب را دارد (١) بجهت آنكه ثواب موقوف نيست بر بقاء بعث وتحريك حتمي ، بلكه كفايت ميكوند در او بقاء بعض آثار او كه خواهش باشد ، بلكه بنظر عرفان بايد ثواب در اين هنگام بيشتر باشد از صورتيكه هر گاه ابتداءً فرد أفضل را آورده بود بجهت آوردنش فرد أفضل را در اينهنگام بسبب مجرد وصرف تحصيل محبوب مولى است با قدرت او بر ترك بجهت اينكه مفروض اينست كه استحقاق عقاب بفرد أوّل مرتفع است پس باكى ندارد عبد از ترك فرد أفضل ، پس آورد نش او را نيست ) إلّا بجهت صرف تحصيل محبوب مولى ، واين كمال بندگى واطاعت است ( ما عبدتُك خوفاً من نارك ولا طمعاً في جنتك ، بل وجدتك أهلاً للعبادة فعبدتك ) (٢) .

____________________

(١) اين بخلاف صورتي است كه آب بهتر را بعد از آشاميدن مولى آب أوّل را آورد پس در اين صورت آوردن او لغو است بجهت تحصيل غرض بفرد أوّل . لمحرّره عفا الله عنه .

(٢) بحار الأنوار : ٤١ / ١٤ / الباب : ١٠١ / ذيل الحديث : ٤ .