وإن قالت : قد رضیتُ أن تتزوّجنی بالعتق ، لم یلزمه ذلک ،

ولم یصح على قوله (۱) .

قال : وإن تراضیا على أن یتزوّجها بالقیمة التی وجبت علیها ، نظرتَ

فإن علما قدر القیمة وجنسها ، صح العقد، وسقطت عن ذمتها ، وإن لم یعلما ذلک ، لم یصح المهر فی قول أکثر الشافعیة (۲). وقال بعضهم : یصح ، کما یصح أن یکون العبد صداقاً وإن لم یعلما

قیمته ، فکذلک بدله (۳).

واحتج الأوّلون : بأنّ القیمة مجهولة ، والمجهول لا یکون صداقاً ، کما لو أصدقها عبداً أو ثوباً مطلقاً، وتفارق العبد ؛ لأن العقد وقع على عینه ، وهی معلومة ، وهنا وقع على القیمة ، وهی مجهولة (٤) . مسألة ٢٤٤ : قال الشیخ له : ینبغی أن یُقدِّم لفظ العقد على لفظ العتق ، بأن یقول : تزوّجتُکِ وجعلتُ مهرَکِ عتقَکِ ، فإن قدم العتق على التزویج ، بأن یقول : أعتقتُکِ وتزوّجتُکِ وجعلتُ مهرکِ عتقکِ ، مضى العتق ، وکانت مخیّرةً بین الرضا بالعقد والامتناع من قبوله (٥) .

(١) العزیز شرح الوجیز ۸: ۲۰۰

روضة الطالبین ٥ : ٥٥٢

(۲) الحاوی الکبیر : ۸۷ ، المهذب - للشیرازی ۲ : ٥٧ ، نهایة المطلب ۱۲ : ۷۷ ، الوجیز ٢ : ٢٣ ، الوسیط ۵ : ۱۹۸ ، العزیز شرح الوجیز :۸ ۲۰۰ ، روضة الطالبین

٠٥٥٢:٥

(۳) الحاوی الکبیر ۹ : ۸۷ ، المهذب - للشیرازی - ۲ : ۵۷ ، نهایة المطلب ۱۲ : ۷۷ ، الوجیز ۲ : ۲۳ ، الوسیط ۵ : ۱۹۸ - ۱۹۹ ، العزیز شرح الوجیز ۸: ۲۰۰ ، روضة الطالبین ٥ : ٥٥٢

(٤) الحاوی الکبیر :۹ : ۸۷ ، المهذب - للشیرازی - ۲ : ٥٧ ، نهایة المطلب ۱۲ : ۷۷ ، العزیز شرح الوجیز ۸: ۲۰۰ روضة الطالبین ٥ : ٥٥٢

(٥) النهایة : ٤٩٧