اين مسأله در پاره‌يى از موارد متضمن دشواريهايى است كه گاه ممكن است انسانرا بين دو محذور قرار دهد، مثلا در مورد حركت همزه «انّ‌» در صورتى كه در صدر جمله مفعول به «قول» قرار گيرد متعارف و شائع در كتب ادبى كسر همزه است، ولى بطور قطع بر حسب قاعده كسر در صورتى است كه «قول» بمعنى رأى و اعتقاد نباشد و الافتح متعين است (١) ، و بنابراين در كتب علمى كه «قول» غالبا بمعنى رأى و اعتقاد است كسر همزه «انّ‌» پس از آن برخلاف قاعده و فتح آن برخلاف متعارف است، لذا اينجانب در اوائل كتاب به تبعيت از متعارف در اينگونه از موارد همزه «انّ‌» را كسره داده و در اواسط به رعايت قاعده فتحه را ترجيح داده‌ام ولى چون فتحه نامأنوس بوده بالاخره نيز به متعارف بازگشت كرده‌ام.

در مواردى كه عبارت به دو وجه يا بيشتر قابل اعراب است غالبا سعى شده است كه بدون رجحان وجهى انتخاب نگردد.

خلاصه: در اين قسمت و هم در قسمت تصحيح كوشش بسيار بكار برده شده بطورى كه ميتوانم ادعا كنم كتاب حاضر از اين جهت از بهترين كتابهائى است كه دانشگاه تهران به چاپ رسانده است و مع ذلك متأسفانه به پاره‌يى از اغلاط برميخوريم كه غالبا ناشى از ريختگى حروف و يا غفلت متصديان اصلاح اغلاط در چاپخانه، و قسمتى نيز از غفلت‌هاى خود اينجانب است، اين اغلاط گرچه غالبا چندان مهم نيست و مطالعه‌كننده بدون مراجعه به غلطنامه خود به آنها وقوف كامل حاصل ميكند ولى در عين‌حال اميد است در آخر كتاب غلطنامه‌يى به طبع رسد كه حاوى قسمت مهم اين اغلاط باشد و تا حدودى رفع اين نقيصه نيز بشود.

٥ - «نقطه‌گذارى»: در اين قسمت منبع اطلاع اينجانب جز مراجعه به نوشته‌هاى ديگران چيزى نيست، لذا با اينكه سعى بسيار بكار رفته بعلت نقص منبع اطلاع، كار اينجانب نيز خالى از نقائص نيست، لكن اگر اين نقائص در آغاز كار تا حدى زياد است رفته‌رفته رو به قلت رفته و بالاخره تا حد زيادى اين نقيصه نيز برطرف گشته است.

٦ - بالاى صفحات زوج نام كتاب، و بالاى صفحات فرد عنوان باب يا فصل، و يا مطلب خاصى كه در آن صفحه مورد بحث واقع شده، و در كرانه صفحات شماره سطور قرار گرفته است؛ و چون در بين نسخ تنها نسخه «الف» داراى شماره ناقصى از برگها است و اينجانب آنرا تكميل كرده‌ام، گذشته از شماره سطور اين شماره نيز در كنار صفحات اين كتاب ميان كروشه ([]) قرار گرفته، و در سمت راست اين شماره به علامت نسخه «الف» علامت (آ) نهاده شده است، و براى تعيين موضع عوض شدن برگ‌ها علامت ستاره‌يى (*) در خلال سطور، مقابل شماره قرار داده شده است.

٧ - كتاب «الذريعة الى اصول الشريعة» خود بيش از يك مجلد نيست، ولى چون چاپ اين كتاب به اين صورت كه مشاهده ميشود خصوصا به ضميمه مقدمه و فهرستها كتاب را خيلى قطور ميساخت و در اين صورت استفاده از آن دشوار ميشد، اينجانب تصميم گرفتم كه كتاب را در دو جلد

__________________

(١) رجوع شود به شرح رضى در نحو: مبحث حروف، قسمت حروف مشبهة بالفعل، موارد فتح و كسر همزه «ان».