١ - نسخه «الف»: نسخهاى است كه از جناب آقاى «سيد محمد مشكوة» استاد محترم دانشگاه دريافت داشتم. اين نسخه - كه داراى ١٥٣ برگ و هر صفحه داراى ٢١ و يا ٢٢ سطر ميباشد - به خط «الحسن بن المحسن بن الحسن الحسينى الاعرجى» نوشته شده، و در عصر جمعه سوم ماه رمضان سال ١٢٢٤ هجرى قمرى به اتمام رسيده است، كاتب در پايان نسخه نوشته است: «بلغ تسويده على يدى اضعف عباد اللّه و احوجهم الى غفرانه عبده حسن (١) بن المحسن بن الحسن الحسينى الاعرجى عصر الجمعة الثالث من رمضان من شهور سنة ١٢٢٤ و الحمد للّه رب العالمين». و در حاشيه صفحه آخر نوشته است: «تاريخ الكتاب لمؤلفه - عليه الرضوان و حل اعلى الجنان - تم هذا الكتاب يوم الجمعة الحادى عشر من شوال من سنة ثلاثين و اربعمائة». در اين نسخه عناوين ابواب و فصول به خط قرمز نوشته شده و در بعض موارد اين عناوين در حاشيه نيز قيد شده، و خطوط آن يكسان نيست و بنظر ميرسد در بعض موارد شخص ديگرى كاتب را كمك كرده است و مخصوصا از شماره ٤٤ تا شماره ٧٤ كه گذشته از اختلاف خط، از لحاظ جنس كاغذ و ناهموارى نيز با بقيه اوراق متفاوت است و حتى اين چند ورق داراى شماره نيز نبود، و اينجانب خود براى آن شماره گذاشتم.
اين نسخه در آغاز داراى فهرست ابواب و فصول و در صدر فهرست نوشته است: «كتاب الذريعة الى اصول الشريعة من تأليف سيدنا علم الهدى على بن الحسين الموسوى المرتضى ظلله اللّه بسحائب رضوانه و أسكنه أعلى جنانه يشتمل على اربعة عشر بابا عدد اهل العصمة صلوات اللّه عليهم و مائة و اثنين و عشرين فصلا». در پشت صفحه اول فهرست «سيد محمد على نيماء فتوحى» كه مالك نسخه در رمضان سال ١٣٥٦ بوده شماره نسخه را در كتابخانه خود (١٤٦٩) گذارده، و ترجمه «سيد محسن أعرجى» پدر «سيد حسن» كاتب نسخه را از روضات الجنات نقل كرده است.
از مراجعه به پاورقىها بدست ميآيد كه اين نسخه با دو نسخه ديگر از بعضى جهات اختلاف يكنواخت دارد: مثلا در اين نسخه غالبا برخلاف دو نسخه ديگر رعايت تطابق فعل و فاعل از لحاظ تذكير و تأنيث شده است (٢) و نيز در برخى از موارد بجهت رعايت بعضى از مناسبات در بعض كلمات تقديم و تأخير به عمل آمده است (٣) ، و همچنين بعض تغييرات ديگر به عمل آمده كه: به نظر نويسنده مخل به معنى نبوده ولى قواعد ادبى بهتر رعايت ميشده است (٤) ،
__________________
(١) ظ: الحسن.
(٢) رجوع شود به صفحه ٦ پاورقى ٣، و صفحه ٧ پاورقى ١٠، و صفحه ١١ پاورقى ٢، و صفحه ٢٧ پاورقى ٣، و صفحه ٣١ پاورقى ١، و موارد ديگر.
(٣) رجوع شود به صفحه ٣٩ پاورقى ١، و صفحه ٥٨ پاورقى ٣، و صفحه ١١٠ پاورقى ٢، و موارد ديگر.
(٤) رجوع شود به صفحه ١١ پاورقى ١٤، و صفحه ٣ پاورقى ٨، و صفحه ١٣ پاورقى ١٣، و صفحه ١٨ پاورقى ١ و ٣ و ٩ و ١٣ و ١٤، و صفحه ٢٠ پاورقى ١١، و صفحه ٢١ پاورقى ١ و ٢ و ٤، و صفحه ٢٤ چند مورد، و موارد ديگر.