واختلفوا هل يوصف الانسان بالقدرة على ما يكون فى الوقت (١) الثالث او انما (٢) يوصف بالقدرة على ما يكون فى الثانى على مقالتين :

فقال قائلون : الانسان قادر بقدرته على ان يفعل فى الثانى (٣) ولا يوصف بالقدرة فى حال حدوثها انه قادر بها على ما يكون فى الثالث وقال قائلون : هو قادر بقدرته على الفعل فى الثانى والثالث وعلى ما لا يتناهى من الافعال ان يأتى به فى اوقات لا تتناهى ان بقيت قدرته ، واحال هؤلاء ان يكون ما يقدر عليه فى الثالث يفعله فى الثانى وما يقدر عليه فى الرابع يفعله فى الثالث (٤) واختلفوا هل يقدر الانسان فى الوقت الاول ان يفعل فى الثانى اشياء متضادّة او شيئين :

فقال بعضهم : انما يقدر ان يفعل فى الثانى شيئا ان يرد ذلك الشيء فهو قادر على شيئين فى الثانى متضادّين على البدل فقط وقال بعضهم : هو قادر فى حال حدوث القدرة ان يفعل اشياء متضادّة فى الوقت الثانى على البدل

واختلفت المعتزلة هل يقدر الانسان على حركة فى الثانى او على حركات :

__________________

(١) فى الوقت : بالوقت ح

(٢) او انما : وانما ح

(٣) فى الثانى : بالثانى [ق]

(٤) الثالث : الرابع ح