دربارهء اين حكيم نوشته‌اند كه أو «ميل منطقه البروج» را كشف كرده ، ولى محققان كنونى كشف آن را به بابليها نسبت مىدهند. (١)

* * *

پس از اين سه حكيم معروف أهل جزيرهء ملطيه (يا مالت) ، حكيم نامور ديگرى از آنجا برنخاست وديده‌ها به سوى «ساموس» ـ جزيرهء ديگر آن نواحي ـ بازگشت ، كه «فيثاغورس» مانند خورشيدى از شرق روانه شده ودر سراسر آن منطقه بنور افشانى پرداخته بود ومكتب فلسفي أو ـ كه بشيوهء مغان إيراني همراه با مدارس صامت ورياضتهاى بدني وروحي وپنهانكارى ومستورى شديد اداره مىشد ـ جاى مكتب تالس را گرفت واز هر طرف مشتاقان حكمت به سوى أو روى آوردند.

موج حكمت اشراقي فيثاغورس كه مركز آن شهر كروتون (جنوب ايتاليا) بود ، سراسر منطقهء مديترانه را فراگرفته بود. در اين زمان آسياى صغير (تركيهء كنونى) كه مرزدار تمدن وحكمت إيراني بود اگرچه تقريبا هماهنگ با رواج فرهنگ وتمدن مادي وهخامنشى حركت مىكرد وروابط مستقيم با إيران داشت وخود از مستعمرات آن شمرده مىشد ، ولى از تأثير مكتب فيثاغورى نيز بدور نمانده بود ؛ از آن رو آسياى صغير آن روزگار را بايد يكى از مراكز نشر حكمت اشراقي إيراني دانست ، واز اين باب است كه حكمايى بزرگ ونامدار همچون هرقليتوس از آنجا برخاسته است.

هرقليتوس

يكى از اين حكماى نامور ـ كه بسبب سخنان رازگونه ورمز آميزش هنوز مشهور است ـ هراكليتوس مىباشد كه مترجمان عرب وى را هرقليطوس معرفى نموده‌اند.

__________________

(١) تاريخ علم نجوم ، وردن.