نمىتوان مطالب وگفته‌هاى قدما را دريافت ويا تفسير نمود.
آناكسيماندروس
شاگرد يا معاصر ديگر تالس حكيم به نام آناكسيماندروس (آناكسيمندر) است كه گويا در حدود ٥٤٧ ق. م (هم‌زمان با فوت تالس) در گذشته است.
عنصر وأصل اساسى جهان ـ بنظر اين حكيم ، «حقيقت بيكران» يا «وجود نامتناهى» (وبزبان يوناني :Apeiron) وانمود شده است ، حقيقتي كه همهء اضداد وأشياء در آن مجتمعند ، ولى اين حقيقت مقدم بر همهء آنهاست.
از قديم ، مكتب أرسطو (١) وبعد از آنها در اروپا ، از اين سخن چيزى مانند هيولاى أرسطو وماده‌اى «بىانتظام» (Chaos) وگسترده در جهان (٢) مىفهميده‌اند كه همان «مادة المواد» بود.
با توجه به گسترش عقائد مذهبي ـ فلسفي إيراني آن زمان در سراسر منطقهء مديترانه ويونان (واز جمله جزيرهء ملطيه) ورواج عقيدهء زروانيگرى ، مىتوان به اين عقيدة رسيد كه نظر وى در واقع همان «زروان» إيراني است ، زيرا اين عقيدة ، بحسب ظاهر نادرست ، در بخشهايى از جهان متمدن ، كه با إيران رابطه داشتند بسيار رواج داشت ومىگفت كه وجودي أزلي وسرمدي نامتناهى پيش از همه موجودات ، وجود داشته ، وزمان را بوجود آورده ، وخير وشر (هرمزد واهريمن) پس از وى پديدار شده‌اند ، وهمه چيز كرانه دارد ومحدود است جز زروان كه «ذاتي بيكران» است. (٣)
__________________
(١) تاريخ الفلسفة اليونانية ، محمد مرحبا ، ص ٥٢.
(٢) فلسفه‌هاى بزرگ ، پير دوكاسه ، ص ١٩ (فارسي).
(٣) از جمله تك‌نگارى در اين موضوع ، ن. ك به آئين زروانى ، دكتر مسعود جلالي مقدم.