علمي أو با مغان را پىمىگيريم.
يكى از حقايق تاريخي كه در مجموع ، از آثار ونوشته‌هاى مورخان دوران باستان ، وپيش ويا پس از ميلاد مسيح ، يا در دوران معاصر در غرب يا شرق بدست مىآيد آن است كه فيثاغورس مدتي از عمر خود را بتحصيل در ميان ملتهاى ديگر ودر سرزمينهاى مشرق بخصوص در إيران وبابل ومصر وشايد هندوستان گذرانده ، ودر تمام علومى كه در آن دوران زير چتر حكمت (يا فلسفه) تحصيل وتدريس مىشده باستادى رسيده ، وپس از فراغ از آموختن ، به وطن خود وسپس به سواحل جنوب ايتاليا ، در شهري به نام كروتون (Croton) رفته ودر آنجا مانند مدارس مخفى مغان إيراني مدرسه‌اى بر پا كرده است. يكى از محققان إيراني مىنويسد :
دورهء فعاليت أو (ـ فيثاغورس) بعهد كورش ـ سر سلسلهء هخامنشيان (٥٥٩ ـ ٥٣٠ ق. م) ـ وپسر وجانشين وى كمبوجيه (٥٢٩ ـ ٥٢٢ ق. م) مىافتد ... برخى نوشته‌اند كه أو در هنگام لشكركشى كمبوجيه به مصر در بهار سال ٥٢٥ ق. م در مصر بوده ودر آنجا أسير شده وبا سپاهيان إيران به بابل آمده ومدت دوازده سال در ميان كلدانيان ومغها بسر برده ووقتي كه به ساموس (وطنش) برگشته پنجاه وشش‌ساله بوده است. (١)
يك دانشمند رومى (قرن اوّل ميلادي) به نام پلينيوس مىنويسد : «فيثاغورس ودموكريتوس (ذيمقراطيس) وامپدكلوس (Empedoclos ـ انباذقلس) وأفلاطون از براي آموختن آيين مغ سفر دور كردند». (٢)
سيسرو (خطيب معروف رومى به سال ٤٣ ـ ١٠٦ م) به سفر مصر فيثاغورس و
__________________
(١) مزديسنا وأدب پارسى ، دكتر محمد معين ، ج ١ ، ص ١٤٦.
(٢)Plinius , Nanuralis Historia , ٢١.