يافته ، طي قرون واعصار گذشته نمىبودند وبه جهان متمدن ونيمه متمدن آن روزگار ـ از جمله يونان ـ علوم وفنون را صادر نمىكردند ، امروز چهرهء جهان ووضع علوم وفنون چگونه بود؟
با وجود آنچه كه گفتيم ، جاى شگفت است كه تاريخ ، حق اين قشر عظيم دانشمندان وحكماى تاريخ تمدن بشر را ادا نكرده ونتوانسته يا نخواسته غبار غفلت وفراموشى وابهام را از روى آنان بزدايد. شايد يكى از دقيقترين منابع شناخت اين طائفه ، تاريخي باشد كه دربارهء سلسله مادهاى إيران نوشته شده است ، (١) وآنان را يكى از شش طايفه‌اى دانسته كه بر روى هم قوم «ماد» را تشكيل مىداده‌اند ودر طبقه‌بندى اجتماعي آن روزگار (كه بعدها نيز ادامه يافت) منحصرا نقش روحانيت وأمور علمي وديني را بر عهده داشته‌اند ودر كنار شاهان سلسله به رايزنى وپزشكى وتنجيم وقضاوت وانجام أمور تعليم وتربيت ومانند اينها مىپرداخته‌اند.
امّا شباهتهاى بسيارى كه ميان مغان إيراني وهم‌نژادان هندى آنان ، يعنى برهمنان وجود دارد ، گواهى مىدهد كه سابقهء آنها بيش از اينهاست ؛ ومحتمل است كه همچنان كه اشتراكات ديگرى مانند هم‌نژاد وآريايى بودن ، همريشه بودن زبان آنان با سانسكريت ، (٢) طبقهء ممتازى مانند برهمنان هندو (٣) تا اندازه‌اى بشكل كاستهاى هندى ـ
__________________
(١) تاريخ ماد ، دياكونوف (Diakonv) ، ص ٣٤٦ به بعد.
(٢) آرياييهاى هند واروپايى در حدود ٢٤٠٠ سال پيش از ميلاد مسيح داراى زبان مشتركى بودند (إيران باستان ، ١ / ١٥٤). هنوز برخى كلمات مشترك ميان شعبه‌هاى نژاد آريايى وجود دارد ، از جمله بنظر مىرسد كلمه «من» يا «مان» يكى از آنها باشد كه در فارسي كنونى بيشتر بجاى ضمير اوّل شخص مفرد ، ودر زبانهاى ژرمنى وتوتنى (مانند انگليسى وآلمانى و...) بصورتmanياmannبمعنى انسان ومشتقات ديگرى مانندhuman mentalوmaner ... بكار مىرود يا كلماتي مانند مادر وبرادر ومانند آنها ، وعينا در زبان هندى از جمله «برهمن ـ آتمن ـ شمن» از همان ريشه است.
(٣) «در ٢٨٠٠ تا ٢٥٠٠ سال ق. م تمدنى در شرق إيران وجود داشته واز طريق سيستان وشوش با