تا كنون دست كم شش هزار سال مىگذرد كه در نيمى از اين مدت ـ تا آنجا كه بر ما معلوم است ـ خاور نزديك مركز أمور ومسائل بشرى بوده (...) فرهنگهاى مختلف وجود داشته ، كشاورزى ، بازرگانى ، صنايع ، رياضيات وپزشكى ، هندسه ونجوم وتقويم وساعت ، منطقه البروج ، الفبا وخط وكاغذ ومركب ، كتاب وكتابخانه ومدرسه (...) يكتاپرستى (...) وچيزهاى فراوان ديگر براي نخستين بار پيدا شده ورشد كرده وفرهنگ اروپايى وامريكايى ما در طي قرون ، از راه جزيره كرت ويونان وروم ، از فرهنگ همين خاور نزديك گرفته شده است.

ودر جاى ديگر مىنويسد :

يونانيان سازندهء كاخ تمدن بشمار نمىروند (...) يونان در واقع همچون وارثى است كه ذخائر سه هزارساله علم وهنر را ـ كه با غنايم جنگ وبازرگانى از خاور زمين به آن سرزمين رسيده ـ بنا حق تصاحب كرده است.

با مطالعهء مطالب تاريخي مربوط به خاور نزديك واحترام گذاشتن به آن در حقيقت وأمي را كه نسبت به مؤسّسان واقعي تمدن اروپا وأمريكا داريم ادا كرده‌ايم. (١)

اگرچه اين فقط گوشه‌اى از حقيقت تاريخي در اين باره است ، ولى بهر حال ، تقدم مشرق را بر يونان مىرساند وهمان‌گونه كه ديديم خاور نزديك نيز ، خود وامدار ومديون إيران وبابل است.

* * *

__________________

(١) تاريخ تمدن ، ويل دورانت ، ج ١ ، ص ١٤١.