است ، از اين رو پدر پس از توبيخ وى خود كار را ادامه داده است. اين مطلب از حاشيه موجود در برگ ٧٢ نسخه هويدا مى شود آنجا كه پدر مى نويسد :

«چون نور چشمى ميرزا ابو الحسن منتهاى سعى خود در بدنويسى نموده ، حقير نمى توان خواند ؛ لهذا از روى غيظ وغضب سعى در بدنويسى نموده ... را به روز سياه خود نشانيدم كه آن نور چشمى بداند كه از هر بدى برترى مى باشد. بعد از اين طريقى كتابت بكند كه مسلمانان مستفيد شوند.»

امّا متأسّفانه از باب «الولد سرّ أبيه» : پسر كو ندارد نشان از پدر ، خطّ پدر نيز تفاوت چندانى با خطّ فرزند ندارد. ومعلوم نيست به چه علّتى نام پدر كه كاتب اصلى است در پايان نسخه سياه شده وهمين قدر براى ما باقى مانده است : أنا العبد المذنب الجانى ، محمّد»

مشخّصات ظاهرى نسخه (١) (اعمّ از نوع خطّ وجنس كاغذ) حاكى از آن است كه در سده ١٣ كتابت شده است.

٢. شيخ آقا بزرگ در الذريعة بر اساس ادّعاى آقاى نصيرى از نسخه ناقص ديگرى ياد كرده كه در عصر مؤلّف كتابت شده وبه شماره ١٠٧٣ در كتابخانه ايشان موجود است. (٢) بر اين اساس با جناب آقاى نصيرى تماس حاصل شد وايشان اظهار بى اطّلاعى كردند ومتأسّفانه تا هنگام نگارش اين سطور نيز هيچ اطّلاعى از نسخه ياد شده به دست نيامد.

شيوه تصحيح

بازخوانى اثر بر اساس نسخه كتابخانه مجلس شوراى اسلامى انجام گرفت. هرجا كه از ديد نگارنده عبارت يا واژه اى نادرست مى نمود ، احتمال راجح در متن وعبارت نسخه اساس در پاورقى با حرف رمز «س» مشخّص گرديد.

__________________

(١). ر. ك : فهرست نسخه هاى خطّى كتابخانه مجلس شوراى اسلامى ، ج ٥ ، صص ٤٥٥ ـ ٤٥٤.

(٢). ر. ك : الذريعة إلى تصانيف الشيعة ، ج ١٨ ، ص ٣٤٥.