المعمّى المهندس : [في الانكليزية] Enigma or syllepsis in geometrical figure ـ [في الفرنسية] Enigma ou syllepse sous forme geometrique

قد سبق.

المعمّى الموشّح : [في الانكليزية] Paronomasia ـ [في الفرنسية] Calembour

مرّ من قبل.

المعنعن : [في الانكليزية] Prophetic tradition where all the narrators are mentioned ـ [في الفرنسية] Tradition Prophetique ou tous les narrateurs sont mentionne

E

هو عند المحدّثين الحديث الذي يقال في سنده فلان عن فلان عن فلان والصحيح أنّه متّصل إن أمكن ملاقاة الراوي المروي عنه مع براءتهما من التّدليس لوقوعه في الصحيحين

__________________

آن غله فروش من كه بد كيش آمد		بشنو نامش كزو بدل ريش آمد
بر كندوى بي سر چو نهادم خو را		زان خوشه خو چه فتح مرا پيش آمد

ازين بطريق ايهام نام خوندو مى خيزد كه كندو را چون بى سر كني يعنى حرف اوّل را كه كاف است دور كني وخو بفتح خا بران نهى خوندو شود چون فتح از خو پيش گردد يعنى مرفوع گردد خوندو راست آيد وايهام آنست كه لفظى دو معنى دارد يكى قريب وديگرى بعيد ومراد معنى بعيد باشد چنانچه درين جا از سياق تركيب معني قريب آنست كه كندو چون بى سر باشد غله ستدن آسان بود ورنج گشادن نباشد وچون خو بر آن نهند يعني كه غله ستانند غنيمت حاصل كنند ومراد معنى بعيد است وحضرت امير خسرو دهلوي سه نوع ديگر اختراع نموده يكى را مسمى به معماى مترجم ساخته وديگرى را به معماى مصور وديگرى را به معماى موشح وگفته معنى معماى مترجم آنست كه لفظى به پارسى بيارند وبعربي ترجمه كنند وبالعكس مثاله معمى به نام كبير الدين. رباعي.

وى خواجه كبير دين كه بوسم پايش		بنوشت بكاغذ لقب والايش
بد پهلوان بزرگ جمع موصول		يك كنجد برداشتم از بالايش

معنى بزرگ كبير است والذين جمع موصول وهرگاه كه كنجد بالا يعنى نقطة زبرين از الذين بر دارند الدين شود بتركيب كبير الدين شود ومعماى مصور آنست كه چيزها را كه مشبه بحروف تهجي تواند بود بر طريق كنايت بيارد ومقصود حروف مكنى به باشد وآنچه تشبيهات حروف بدان داده اند اينست آ تير ونيزه وسر وقامت وامثال آن ب كفش يك ميخى ت كفش دو ميخى بر سر ث كفش سه ميخى بر سر ج گوشواره در ته او يك شبه آويخته ح گوشواره مجرد خ گوشواره يك شبه بالاى آن د كانسة نگونسار مجرد وخالي وسوفار تير ذ كانسة نگونسار يك دانه بر آن مانده ر چو كان وكژك وچوب دمامه ز چوگان با گوى س ارة وتشديد وخندان ش اره سه ميخ بر آن ص چشم ودنبالة گوش ض چشمى مقله بيرون افتاده ط چشمى با ميل ظ چشم با ميل وخالي بر سرع نعل وهلال غ هلال وزهرة ف سر افگنده وپا دراز ق سر بزرگ متواضع دو چشم گشاده ك راكعي عصا بر سر ل راكعي بى عصا م چشم باز با دنبالة كفگير وگرز ن كمان وقطرة كنكر قصاب وچنگل باز ه گره ودو چشم ل دو شاخ ي اژدها مثاله. رباعي.

ثابت ديدم كفش سه ميخى بر سر		واز سينه بيرون آمده تيري بى پر
يك ميخ كفش را ببسته به كمر		در پاى يكى كفش دو ميخش ديگر

ازين رباعي اسم ثابت مى خيزد ومعماى موشح آنست كه حروف اسم نويسد نه صورت حروف اسم مثاله معمى باسم مهذب. رباعي.

اي خواجه مهذب كه ممالك بى تو		مهمل زان سان كه مسالك بى تو
گر فيض عميمت نرسد نا گاهى		در خط كه كند صحيح ذلك بى تو

وصاحب جامع الصنائع قسمى ديگر اختراع كرده وآن را مسمى به معماى مهندس ساخته وآن چنانست كه از هندسها بر آورده شود وقرينه لازم داشته شده مثاله. رباعي.

نام بت من كه هست همچو جان		از هندسه زين گونه بيرون آر آسان
از چار فكن نه وبران پنج بنهه		پس هفت فرو راست بكش در ته شان

در سياق يك لطيفه آنست كه از چهار نه افگندن گفته واين موجب تحير است طريقش آنكه از هندسة چهار كه برين صورت ع ٩٠ باشد نه بر حسب هندسه نه دور كند وصورت نه اينست ٩ بعده پنج يعنى صفر وصورتش اين. بر سر او نهد برين نمط مح نمودار شود بعده هفت را كه صورتش اين ٧ از ته راست نويسد صورت اين چنين شود مجد جمع كنند مجد خيزد ـ