زرتشت را أستاذ فيثاغورس در فلسفه واخترشناسى وكيميا وجادوگرى وديگر علوم إيراني (!) را كه به «كلدانى» معروف بود ، به زعم خودشان تعبير وبيان مىكردند ... اين أفكار هنگامى به أوج قدرت رسيد كه پله تون (Plethon) غيب‌گويان كلدانى را به زرتشت يا شاگردانش نسبت مىدهد .... (١)
محقق ديگر دياكونوف مىگويد : «روايات باستانى ، تعليمات فيثاغورس را مأخوذ از زرتشت مىدانند ، ولى مسلما اين نظر نادرست است». (٢)
رادا كريشنان در تاريخ فلسفهء خود (٣) مىگويد : «ديودوروس اريتريايى وآريستوكسنوس أو (زرتشت) را أستاذ فيثاغورس دانسته‌اند ... زرتشت را يونانيان Zoroastres تلفظ مىكردند كه اكنون به Zoroaster معروف است». اين نظريه با توضيح ديگر وى كه مىگويد : «تاريخ ولادت أو را بين ٦٠٠ تا ٦٠٠٠ سال پيش از ميلاد مسيح ذكر كرده‌اند» أرسطو واوكس وهرميپوس گفته‌اند پنجهزار سال پيش از جنگ تروا بوده است.» ناسازگار است ، زيرا تولد وحيات فيثاغورس را حدود ٦٠٠ ق. م نوشته‌اند ووجود زرتشت در آن تاريخ بعيد بنظر مىرسد (٤) ، واز اين رو عده‌اى از اروپائيان به وجود چند نفر به نام زرتشت معتقد شده‌اند. گيمن از آبه فوشه نقل مىكند كه : «دانشمندان ، با ميل ، وجود چند زردشت را مىپذيرند. اين يك راه حل آسانى است براي رهايى از
__________________
(١) زرتشت وجهان غرب ، گيمن ، ص ١٧ و ١٨ (فارسي).
(٢) تاريخ ماد ، دياكونوف ، ص ٣٤٦ (فارسي).
(٣) تاريخ فلسفه شرق وغرب ، راداكريشنا ، ج ٢.
(٤) در تاريخ ماد (دياكونوف) آمده است كه : «نامهاى مادي إيراني قرنهاى ٩ تا ٧ ق. م گواه اعتقاد به مزدا اهوره بوده است».