٢. كتب فلسفي أو كه چون بعد از كتاب أو در طبيعت وطبيعيات نوشته بود نام آن را ما بعد الطبيعة يا متافوسيس (Metaphysis) گذاشته بودند ، مسلمين واروپاييان هم همان‌گونه ترجمه كردند وبعدها سبب اشتباهات بسيار گرديد. (١)
٣. كتب أو دربارهء طبيعيات (يا فوسيس) كه عمدهء آن «سماع طبيعي» ـ «در نفس» ـ در «كون وفساد» وچند رساله دربارهء جانورشناسى وآسمان واجرام سماوي است.
٤. كتب أو در اخلاق كه معروفترين آن كتابي است كه به نام فرزند خود نيكوماخوس (نيقوماخوس) نوشته ـ ديگر كتاب اخلاق اوذيموس واخلاق بزرگ وكتاب سياست وقانون آتنيها در ٥٢ أصل كه در سال ١٨٩١ در مصر كشف شد!
٥. آثار متفرق أو درباره شعر وچيزهاى ديگرى كه از شأن يك حكيم بدور است (٢).
در يك بررسى وقضاوت كلى واجمالي دربارهء عمق وسليقهء علمي وفلسفي أرسطو ، نظر هر محقق به چند نقطه از ويژگيهاى أو جلب مىشود. نخستين برجستگى شخصي أو «ذهن جزئي طلب» و «جزءگرا» ى اوست كه أو را در سطح يك عالم آزمايشگاهى وتجربى نگه‌مىدارد ؛ روحيهء أو با فلاسفه وحكما كه «كلىگرا» هستند تفاوت بسيار دارد. (٣) همان‌گونه كه در تعريف فلسفه وموضوع آن آمده است ، فلسفه به «موجود» خارجي مىپردازد ، اما به آن‌گونه كه پيرايهء علم (رياضيات وطبيعيات) بر أو نباشد وباصطلاح «غير متخصص الاستعداد» باشد تا طبيعي يا تعليمي يا خلقي وغير
__________________
(١) از جمله ر. ك : تاريخ فلسفه ، كاپلستون ، ج ١ ، صص ٣١٠ ـ ٣١٨ ؛ تاريخ فلسفه ، أميل بريه ، ص ٢٢١ ؛ أرسطو ، ژان برن ، ص ١٢ ؛ موسوعة الفلسفة ، بدوي ؛ ومنابع ديگر.
(٢) متفكران يوناني ، گمپرتس ، ص ١٢٥٥.
(٣) همان ، ص ١٢٥٧ : «يكى از خصايص أرسطو دلبستگى عجيبش به جزئيات است ... اين خصيصه را مىتوانيم ارثيّه‌اى از پدر واجدادش كه همه طبيب بوده‌اند بدانيم».