(معانى باب افعال)

در مقدمه كتاب دانسته شد هركلمه اى ماده اى دارد كه حروف آن كلمه است ، وهيئتى دارد كه ساختمان آن حروف است با حركت وسكون ، وهيئت را در اصطلاح صرف صيغه گويند ، يعنى ريختمان ، وماده كلمه بر معنائى ، وصيغه اش بر معنائى ، وحروف زياده كه در كلمات آورده ميشود بر معنائى ، دلالت ميكنند ، واين بيان در اسم وفعل است ودر حرف نيست ، ومعانى صيغه ماضى ومضارع وامر در تقسيم نهم خواهد آمد ، ومعانى صيغه هاى اسماء در مبحث اسماء بيان ميشود.

پس فعل ثلاثى مزيد مانند ثلاثى مجرد ماده اش بر معنائى ، وصيغه اش بر معنائى دلالت دارد ، وحروفى كه بر ثلاثى مجرد زياد ميشود وثلاثى مزيد ميگردد بر معنائى دلالت ميكند كه در ثلاثى مجرد نيست.

وهمزه در باب افعال بر چند معنى دلالت دارد :

(١ ـ تعدية)

تعديه آن است كه معناى فعل طورى شود كه اقتضاء مفعولى كند كه ثلاثى مجردش اقتضاء آن مفعول را ندارد ، مانند.

«زيد ذهب : زيد رفت» و «زيد اذهب : زيد برد» در شنيدن «ذهب» انتظارى نيست ، ولى پس از شنيدن «اذهب» شنونده منتظر است كه بفهمد مفعول چيست ، يعنى زيد چه چيز را برد.

و «زيد نزل : زيد فرود آمد» و «زيد انزل : زيد فرود آورد»